🧪 نام آزمایش : CK-MB (Creatine Kinase – MB Isoenzyme)
کراتین کیناز MB (سرم)
📌 توضیح کلی آزمایش
CK-MB یکی از ایزوآنزیمهای CK است که عمدتاً در عضله قلبی یافت میشود و نقش اصلی آن کاتالیز تبدیل کراتین و ATP به فسفوکراتین و ADP برای تأمین انرژی سریع سلولهای قلبی است. اندازهگیری CK-MB در سرم، ابزاری مهم برای تشخیص آسیب میوکارد به ویژه در انفارکتوس حاد قلبی (MI) است. CK-MB نسبت به CK کل، اختصاصیت بیشتری برای عضله قلب دارد، اما هنوز در کنار آزمایشهای حساستر مانند Troponin I/T استفاده میشود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• تشخیص انفارکتوس حاد میوکارد
• تشخیص آسیب قلبی ناشی از جراحی، تروما یا کتامین درمانی
• افتراق منبع CK (قلبی در مقابل عضلات اسکلتی)
• پایش آسیب قلبی در بیماران تحت درمان دارویی (استروئیدها، داروهای کاردیوتوکسیک)
• ارزیابی بیماران با درد قفسه سینه مشکوک
• ارزیابی روند بهبودی بعد از MI
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
• CK-MB به میزان جزئی در عضله اسکلتی نیز وجود دارد، ولی بیشتر قلبی است
• آسیب یا انفارکتوس میوکارد باعث نشت CK-MB به خون میشود
• نیمهعمر CK-MB حدود ۱۲–۲۴ ساعت است
• اوج سطح CK-MB معمولاً ۱۸–۲۴ ساعت پس از شروع انفارکتوس رخ میدهد
• کاهش سطح پس از ۲–۳ روز نشاندهنده توقف آسیب فعال است
• اندازهگیری CK-MB همراه با CK-Total و Troponin بهترین تشخیص را فراهم میکند
🚨 علائم بالینی مرتبط با افزایش CK-MB
• درد قفسه سینه فشارنده یا سنگین
• تعریق، تهوع، تنگی نفس
• خستگی و ضعف عمومی
• در ECG : تغییرات ST، Q wave یا T wave
• نارسایی قلبی در انفارکتوس وسیع
• تاکیکاردی و آریتمیهای خطرناک
🔬 آزمایشهای مکمل و مرتبط
• CK-Total
• Troponin I / T
• Myoglobin
• ECG / Echocardiography
• BNP / NT-proBNP (در نارسایی قلبی)
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
افزایش CK-MB در بیماران با علائم بالینی مشکوک به MI، امکان مداخله سریع و آغاز درمان فوری (ترومبولیز، PCI یا داروهای ضدانعقاد) را فراهم میکند. تشخیص به موقع میتواند آسیب بافتی دائمی قلب را کاهش داده و مرگ و میر را به حداقل برساند.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• نارسایی قلبی
• آریتمیهای کشنده
• شوک کاردیوژنیک
• افزایش مرگ و میر ناشی از انفارکتوس حاد
• آسیب غیرقابل برگشت میوکارد
🔺 عوامل افزایش کاذب CK-MB
• آسیب عضلانی شدید (CK-MM نیز افزایش مییابد)
• جراحی قلب یا سایر جراحیها
• شوک یا تروما
• فعالیت بدنی سنگین
• بیماریهای عضلانی غیر قلبی
🔻 عوامل کاهش کاذب CK-MB
• نمونهگیری دیرهنگام پس از انفارکتوس (سطح به حد طبیعی بازگشته)
• اختلالات آزمایشگاهی یا خطای پیشتحلیلی
• مصرف داروهای مداخلهگر در آنزیم
📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Harrison’s Principles of Internal Medicine
• UpToDate – CK-MB Testing
• Mayo Clinic Laboratories