🧪 نام آزمایش : Creatine Phosphokinase (CPK / CK)
کراتین فسفوکیناز (سرم)
📌 توضیح کلی آزمایش
کراتین فسفوکیناز (CK یا CPK) آنزیمی حیاتی در متابولیسم انرژی سلولی است که نقش اصلی آن کاتالیز تبدیل کراتین و ATP به فسفوکراتین و ADP میباشد. فسفوکراتین بهعنوان منبع ذخیره سریع انرژی در سلولهای با مصرف انرژی بالا، بهویژه عضلات اسکلتی، عضله قلب و بافت مغز عمل میکند. CK بهطور طبیعی داخل سلولها قرار دارد و افزایش سطح سرمی آن معمولاً نشاندهنده آسیب، تخریب یا افزایش نفوذپذیری غشای سلولی است. به همین دلیل CK یکی از شاخصهای مهم آسیب عضلانی و قلبی محسوب میشود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• تشخیص آسیب و بیماریهای عضلات اسکلتی
• ارزیابی میوپاتیها و دیستروفیهای عضلانی
• بررسی رابدومیولیز
• ارزیابی آسیب عضله قلب (بهصورت غیر اختصاصی)
• پایش عوارض دارویی (بهویژه استاتینها)
• بررسی افزایش آنزیمهای عضلانی در تروما و جراحی
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
• CK در سه ایزوآنزیم اصلی وجود دارد:
CK-MM (عضلات اسکلتی)
CK-MB (عضله قلب)
CK-BB (مغز)
• بیشترین سهم CK سرمی مربوط به CK-MM است
• آسیب عضلانی باعث نشت CK به جریان خون میشود
• نیمهعمر CK حدود ۱ روز است
• شدت افزایش CK با میزان تخریب عضله ارتباط مستقیم دارد
• کلیهها در پاکسازی CK نقش محدودی دارند
🚨 علائم بالینی مرتبط با افزایش CPK
• درد و ضعف عضلانی
• حساسیت یا تورم عضلات
• کاهش قدرت حرکتی
• ادرار تیره در رابدومیولیز
• تب و خستگی در برخی میوپاتیها
• در موارد شدید: نارسایی کلیه
🔬 آزمایشهای مکمل و مرتبط
• CK-MB
• Troponin I / T
• LDH
• AST و ALT (در آسیب عضلانی)
• Myoglobin
• آزمایش ادرار (بررسی میوگلوبینوری)
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
افزایش شدید CK میتواند نشاندهنده رابدومیولیز باشد؛ وضعیتی که در صورت عدم تشخیص سریع، منجر به نارسایی حاد کلیه، اختلالات الکترولیتی و آریتمیهای خطرناک میشود. تشخیص زودهنگام امکان مداخله سریع درمانی و پیشگیری از عوارض جدی را فراهم میکند.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• نارسایی حاد کلیه
• اختلالات الکترولیتی (هیپرکالمی)
• آریتمی قلبی
• ناتوانی حرکتی پایدار
• افزایش مرگومیر در رابدومیولیز شدید
🔺 عوامل افزایش کاذب CPK
• ورزش شدید یا طولانی
• تزریق عضلانی
• تروما یا جراحی اخیر
• تشنج
• مصرف الکل
• داروها (استاتینها، کورتیکواستروئیدها)
🔻 عوامل کاهش کاذب CPK
• تحلیل شدید عضلانی
• سن بالا
• نمونهگیری دیرهنگام پس از آسیب
• همودیلوشن
📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Harrison’s Principles of Internal Medicine
• UpToDate – Evaluation of Elevated CK
• Mayo Clinic Laboratories