🧪 نام آزمایش : Bilirubin (Total)
بیلیروبین کل سرم
📌 توضیح کلی آزمایش
بیلیروبین یک پیگمنت صفراوی زردرنگ است که عمدتاً از تجزیه هموگلوبین گلبولهای قرمز پیر حاصل میشود. این ماده ابتدا به شکل بیلیروبین غیر مستقیم (Unconjugated) در خون قرار دارد و سپس در کبد توسط UDP -گلوکورونیلترانسفراز به بیلیروبین مستقیم (Conjugated) تبدیل و از طریق صفرا به روده منتقل میشود.
اندازهگیری بیلیروبین کل، جمع بیلیروبین مستقیم و غیرمستقیم است و یکی از آزمایشهای پایهای برای ارزیابی عملکرد کبد، مجاری صفراوی و همولیز به شمار میرود.
📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• ارزیابی عملکرد کبد:
هپاتیت حاد یا مزمن
سیروز، فیبروز کبدی
سمیت دارویی یا الکلی
• تشخیص انسداد صفراوی (کلستاز)
• تشخیص همولیز:
کمخونی همولیتیک، نقص آنزیم G6PD، بیماریهای ارثی هموگلوبین
• تشخیص و پایش یرقان (Jaundice)
• تشخیص اختلالات متابولیک بیلیروبین:
سندرم ژیلبرت (Gilbert Syndrome)
سندرم کریگلر (Crigler-Najjar)
سندرم دو بین (Dubin-Johnson)
⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش
- تجزیه گلبولهای قرمز پیر در طحال و کبد باعث تولید بیلیروبین غیرمستقیم میشود.
- این بیلیروبین به آلبومین متصل و به کبد منتقل میشود.
- در کبد، بیلیروبین به شکل مستقیم (Conjugated) به گلوکورونیک اسید متصل میشود و از طریق صفرا دفع میشود.
- روشهای اندازهگیری شامل : Diazo reaction، HPLC ، و روشهای اتوماتیک کلینیکی است.
- نسبت بیلیروبین مستقیم/غیرمستقیم کمک به افتراق علت یرقان میکند:
بیلیروبین غیرمستقیم بالا → همولیز یا اختلال کبدی اولیه
بیلیروبین مستقیم بالا → انسداد صفراوی یا بیماری کبدی کونژوگه
🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی Bilirubin
- افزایش بیلیروبین کل (Hyperbilirubinemia) :
زردی پوست و چشم (Scleral icterus)
خارش پوست، تهوع، بیاشتهایی
رنگ تیره ادرار (Urine dark) و مدفوع روشن
خستگی و ضعف - کاهش بیلیروبین:
به ندرت بالینی مهم است
ممکن است در برخی کمخونیها یا سوءتغذیه مشاهده شود
🔬 آزمایشهای مکمل
• Bilirubin مستقیم و غیرمستقیم (برای افتراق علت افزایش)
• Liver function tests : ALT, AST, ALP, GGT, Albumin
• CBC و Reticulocyte count (برای ارزیابی همولیز)
• Coombs test (در شک به کمخونی همولیتیک)
• Imaging صفراوی (Ultrasound, MRCP) برای انسداد مجاری صفراوی
🧍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص به موقع افزایش بیلیروبین به خصوص در نوزادان و بیماران با بیماریهای کبدی میتواند از زردی شدید، آسیب مغزی ناشی از بیلیروبین (kernicterus) و پیشرفت بیماری کبدی جلوگیری کند.
⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• آسیب مغزی در نوزادان ناشی از بیلیروبین بالا
• آسیب مزمن کبدی و فیبروز
• اختلال در دفع صفرا و کلستاز مزمن
• اختلال تغذیهای و اختلالات متابولیک ناشی از یرقان مزمن
🔺 عوامل افزایش کاذب Bilirubin
• همولیز نمونه خون قبل از آزمایش
• داروهای خاص (مثل ریفامپین، پروپوفول، استروئیدها)
• نارسایی کبدی و انسداد صفراوی
• سندرم ژیلبرت، سندرم کریگلر، سندرم دو بین
🔻 عوامل کاهش کاذب Bilirubin
• مصرف مقادیر زیاد ویتامین C قبل از آزمایش
• شرایط آزمایشگاهی نادر مثل خطاهای رنگسنجی
📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Nelson Textbook of Pediatrics Liver and Jaundice
• Harrison’s Principles of Internal Medicine Liver Disorders
• UpToDate “Interpretation of Serum Bilirubin”
• Mayo Clinic Laboratories Bilirubin, Total