🧪 نام آزمایش  :  Phosphorus (inorganic / Serum Phosphate)
آزمایش فسفات سرم

📌 توضیح کلی آزمایش
فسفر یکی از الکترولیت‌های حیاتی و مواد معدنی اصلی بدن است که حدود 85٪ آن در استخوان‌ها و دندان‌ها و بقیه در عضلات و مایعات بدن وجود دارد. فسفات  سرم (inorganic  phosphorus)                    برای تولید انرژی (ATP)، سنتز DNA/RNA، عملکرد عضلات و اعصاب، و حفظ سلامت استخوان‌ها ضروری است.

اندازه‌گیری فسفات سرم به تشخیص اختلالات متابولیسم استخوان، عملکرد کلیه و الکترولیت‌ها کمک می‌کند و اغلب به همراه کلسیم و آلکالین فسفاتاز بررسی می‌شود.

📌 کاربردهای بالینی آزمایش
• هیپرفسفاتمی (افزایش فسفات):
 
نارسایی مزمن کلیه و کاهش دفع
 هیپوپاراتیروئیدیسم
 مصرف بیش از حد مکمل‌های فسفات
 کتواسیدوز دیابتی و تخریب سلولی (رابدومیولیز)

• هیپوفسفاتمی (کاهش فسفات):
 
سوءتغذیه و کمبود دریافت غذایی
 هیپرپاراتیروئیدیسم
 الکالوز متابولیک
 اختلالات روده‌ای و سوء جذب

• پایش بیماران دیابتی، مبتلا به CKD و اختلالات متابولیک
• بررسی ضعف عضلانی، درد استخوان و ریسک شکستگی
• بررسی همراه با کلسیم، ویتامین D و آلکالین فسفاتاز برای اختلالات استخوانی

⚙️ فیزیولوژی و مکانیسم آزمایش

🚨 علائم بالینی مرتبط با سطح غیرطبیعی فسفات

🔬 آزمایش‌های مکمل
• Calcium, Magnesium  (برای بررسی تعادل الکترولیت‌ها)
• PTH  و  Vitamin D 
• Alkaline Phosphatase
• Renal function tests (BUN, Creatinine)
• Urinary phosphate  (برای افتراق علت کلیوی یا روده‌ای)

🧍‍♂️ ضرورت تشخیص زودهنگام
تشخیص اختلال فسفات به موقع از بروز اختلالات عضلانی، قلبی و استخوانی جلوگیری می‌کند، به‌ویژه در بیماران CKD، ICU  و کودکان در حال رشد.

⏳ عوارض تشخیص دیرهنگام
• شکستگی استخوان و اختلال تراکم استخوان
• اسپاسم و انقباض غیر ارادی ناشی از هیپوکلسیمی ثانویه
• اختلال عملکرد قلبی و ریتم غیرطبیعی
• ضعف عضلانی شدید و مشکلات تنفسی

🔺 عوامل افزایش کاذب فسفات
• نارسایی کلیه مزمن
• مصرف مکمل‌های فسفات
• آسیب سلولی و رابدومیولیز
• نمونه همولیز شده

🔻 عوامل کاهش کاذب فسفات
• سوءتغذیه و کمبود غذایی
• الکالوز متابولیک
• هیپرپاراتیروئیدیسم
• سوء جذب یا مصرف داروهای مدر

📚 منابع
• Tietz Textbook of Clinical Chemistry
• Nelson Textbook of Pediatrics  Electrolytes and Minerals
• Harrison’s Principles of Internal Medicine  Disorders of Electrolytes
• UpToDate  “Phosphate Disorders”
• Mayo Clinic Laboratories  Phosphate, Serum